Als je vanaf De Leughte richting Lunteren rijdt, ga je langzaamaan omhoog. De stuwwal bij Lunteren is wel 62 meter hoog, terwijl De Leughte op een hoogte van meter ligt. De oorsprong is te vinden in de voorlaatste ijstijd.

De stuwwal bij Lunteren is ontstaan tijdens de voorlaatste ijstijd, de Saalien-periode, ongeveer 150.000 tot 200.000 jaar geleden. Die ijstijd duurde dus ongeveer 50.000 jaar. In die tijd lag een groot deel van Nederland onder invloed van gletsjers die vanuit Scandinavië zuidwaarts schoven. In ons gebied woonden toen geen mensen. De enorme ijsmassa’s bereikten de Veluwe en stuwden daar het bestaande zand, grind en klei uit de ondergrond op tot hoge ruggen. Zo ontstonden de Veluwse stuwwallen, waarvan de heuvels bij Lunteren, Ede en Wageningen deel uitmaken. De ijsmassa zelf kwam niet direct over het gebied bij het huidige Lunteren heen, maar het ijsfront drukte het land omhoog als een bulldozer. Door deze kracht werden lagen zand en grind opgestuwd en vervormd tot heuvelachtige ruggen. Toen het klimaat later opwarmde en het ijs smolt, bleven de stuwwallen als opvallende reliëfvormen in het landschap achter. Na het Saalien kenden we nog een ijstijd: het Weichselien, die zo'n 57.000 jaar duurde. In die tijd werden we niet bedekt met ijs, maar werden we wel overstoven met lagen dekzand.

Na het smelten van het ijs en de komst van lagen dekzand, ontstonden er smeltwaterdalen en beekjes die het landschap verder uitsleten, zoals de Lunterse Beek en de Barneveldse Beek. Veel van die beekjes stromen langs De Leughte. Op sommige plaatsen spoelde het smeltwater zoveel zand weg dat er later zandverstuivingen ontstonden, bijvoorbeeld bij het Lunterse Buurtbos en de Goudsberg. In de duizenden jaren daarna groeiden bossen op de hellingen van de stuwwal en vestigden zich mensen die het hoge, droge terrein gebruikten voor bewoning en akkerbouw. De Goudsberg bij Lunteren markeert vandaag de dag niet alleen het hart van de stuwwal, maar wordt ook gezien als het geografische middelpunt van Nederland. Zie ook bij [ Goudsberg ]. Foto's: Allard Bijlsma.