Kasteeltuin rond kasteel Renswoude
De tuin van kasteel Renswoude is vrij toegankelijk. Je kunt er een rondje omheen lopen. Het kasteel zelf is slechts enkele keren per jaar toegankelijk. Je kunt dan een rondleiding boeken. Ook zijn er soms rondleidingen mogelijk door de kasteeltuin.
De tuin rondom Kasteel Renswoude is een historisch park rond het kasteel in de dorpsstraat van Renswoude (Utrecht). Het park zelf is een rijksmonument en onderdeel van de historische buitenplaats bij het kasteel. Rond 1654 werd het kasteel herbouwd in Hollands-classicistische stijl en werd ook een formele tuin aangelegd in die tijd.
Rond 1708 is deze tuin aanzienlijk veranderd naar de Franse barokstijl, met duidelijke geometrische lijnen, rechte lanen en waterpartijen zoals de honderden meters lange grand canal (waterallee). Het park bevat nog steeds sporen van die klassieke aanleg (bijvoorbeeld de zichtassen en waterlopen), vooral aan de voorkant van het kasteel. Er zijn veel oude loofbomen (zoals eiken, beuken en kastanjes) en stinsenplanten die in het voorjaar bloeien.
In de loop van de 19de eeuw kreeg de tuin een andere stijl: de Engelse landschapstuin. Dit werd gedaan rond 1816–1818 onder leiding van de bekende ontwerper Johann David Zocher in opdracht van de eigenaren Taets van Amerongen en Van Nellesteyn. De Franse barokstijl was formeel en symmetrisch: rechte paden, geometrische vormen, zichtassen en strakke patronen. Bij de Engelse landschapstuin streeft men naar een romantischer, natuurlijker ogend park met:
golvende lijnen in paden en borders, meer gebogen en losse vormen, natuurgetrouwe vijvers en zichtlijnen die lijken op een natuurlijk landschap, boomgroepen en open grasvelden in plaats van strak geometrische structuren en ren ontwerp dat lijkt alsof het “natuur” is, maar nog steeds geregisseerd is door landschapsarchitectuurprincipes.
Dit soort stijlverandering kwam in de 18de en 19de eeuw vaak voor in Europa: tuinbezitters wilden een meer romantische, schilderachtige atmosfeer in plaats van de formele, gecontroleerde lay-outs van de Franse stijl. Wat vaak ook een rol bij de ombouw speelde, was dat een Engelse landschapstuin goedkoper is in onderhoud.
Binnen het park ligt ook een klein historisch deel dat de oude moestuin van het kasteel laat zien, bij het zogenaamde Witte Huisje. Deze tuin heeft nog een oude tuinmuur en moestuinbak die rond 1800–1818 zijn aangelegd of herbouwd. Deze moestuin was vroeger een belangrijk functioneel onderdeel van het landgoed, waar groenten en andere producten werden verbouwd voor het kasteelgebruik. Alle foto's: Allard Bijlsma.
Het ontwerp van de Franse tuin met 'grand canal'. De tuin is later volledig veranderd.
Het Witte Huisje
Het Witte Huisje is oorspronkelijk in 1858/1859 gebouwd als timmerschuur van het nabijgelegen Kasteel Renswoude. Het diende als werkplaats voor het kasteel en behoorde tot de kasteeltuin en -terreinen. Tot 1958 bleef het gebouw vooral dienst doen als werkplaats of woonruimte voor personeel (zoals dagloners en later de kasteeltuinder). Vanaf 1958 is het omgebouwd tot woonhuis en sindsdien als zodanig gebruikt. Het huisje is een compact langhuis met één bouwlaag, een zadeldak met rode pannen en witgepleisterde muren. De gevel heeft een niet-regelmatige indeling van ramen en deuren en een dubbele toogdeur in de achtergevel. Het pand staat sinds 2004 ingeschreven als rijksmonument, vooral vanwege de architectonische waarde en omdat het een karakteristiek onderdeel vormt van de historische buitenplaats (het kasteel en park). Het Witte Huisje ligt in het kasteelpark en historische tuinen van Kasteel Renswoude, omringd door oudere bomen, een siertuin en een moestuin. Achter de oude tuinmuur ligt een moestuin met verhoogde kweekbakken en kruiden, die in oude glorie is hersteld door de huidige bewoners. Het huisje is privébezit en niet te bezoeken.